Alikarduxos's Blog

Bêjenasîya zimanê Kurdî

BÊJENASÎ = ETÎMOLOJÎ

Dehhak Erdoğan’ın 2017 yılında Newroz günü yediği Kürd genci Kemal Kurkut’un anısına

***

Valsamon

Προσθέστε λεζάντα

 

 

Resimde gördüğünüz bu bitkinin Kürdcemizdeki adı: bîza
Çok hoş kokuyormuş. RAMAN sözlüğünde: Giyayêkî bîhnxwoş e, tekilî şîrê jî dikin, diye yazmış.

Başka isimleri de var. Ahmet Kasımoğlu/Ehmedê Dirıhî’nin [Ferhenga Navên Nebata a Kurdî] başlıklı çok değerli eserinde: arînge, botav, rihê harûnî, isimleri var.

En eski isminin bîza olduğu kanısındayım; P > B dönüşümü olmuş. Pîja giderek bîza olmuş.

Arînge ve Riha Harûnî farkli iki isim gibi görünseler bile aslınla köken olarak aynı isim. Harun, Hz. Musa’nın büyük abisi. (H)arunge > Arînge.
Türkçesi diğer dillerden çevrilmedir. Kılıç otu, Mayasıl otu ve Koyunkıran.

Güneş yanıklarına en tesirli melhem bu bitkiden yapılır. Bu ot şifa vericidir. Yaralara melhem olarak sürülür.

Kılıç otu Yunancadaki spatoxorto isminin tam çevirisidir.

Yunanca spathi «kılıç» demektir. Xorto  «ot» demektir; veya bitki demektir.

Yunanlılar VALSAMON da der. Valsamon Eski yunancadır.

Latincesi «delikli» veya «delik-deşik» anlamındadır. İğnelenmiş gibi delikli demektir. Bu ismi neden  mi vermişler? yapraklarını güneşe tutunca «delik-deşik» olduğunu görürsünüz.

valsamon yaprağı delikli

Kürdcedeki PÎJ-A veya BÎZ-A ismi de bu anlamından ötürüdür. Sivri bir aletle delinmiş gibidir.

Kürdce, arap harfleri ile yazılışı:

bize kalıgraf

Bu bitki Latincede Hypericum familyasındandır/ailesindendir. (familya=aile).

Hypericum kelimesi, aslı Hipereikon olan Yunanca kelimeden geçmiştir.
Bu da, iki kelimeden oluşmuş birleşik bir isimdir. HİPER ve İKON kelimelerinden.
Hiper=iper + İkon «resim, tasvir, görüntü».

Hristiyanlık inancında bu bitki Aziz Yuhanna‘nın kutlama gününde kilise ikonlarının üstüne asılır. İngilizcedeki ismi de bu yüzden Aziz Yunanna’nın delikli bitkisi demektir: Perforate St John’s-wort.

 İlginç olan  yaralara iyi gelmesinden dolayı hep kutsal  bir isimle adlandırılmasıdır.

NOT: İncil dört Aziz tarafından yazılmıştır. Bunlardan biri de Aziz Yuhanna ‘dır. 

Ali Karduxos, 25 Mart 2017-Atina

 

Μαρτίου 25, 2017 Posted by | 1, bejenasi | Σχολιάστε

Ali Karduxos’un 25 Mart 2016 tarihli yazıları

Μαρτίου 25, 2017 Posted by | 1, Eski yazilar/Nivîsarên kevn | Σχολιάστε