Alikarduxos's Blog

Bêjenasîya zimanê Kurdî

BÊJENASÎYA ZİMANÊ KURDÎ (aj- ajot-cut-egîd)

 

Du bêjeyên di Avestayê: YOAJ û YUXTA  

Diyarî ji bo Îsmaîl Beşîkçî
Kurd, dostên dostên xwe, dijminên neyarên xwe ne!

 

Zawj/zawca”ya di erebî de tê wateya “hevser, jin”. Reha bêjeyê û çavkaniya wê ji Avestayê ye. Ev jî wekî ku me li jor nivîsî, bêjeyên “yoaj” û “yuxta” ne.

Li gor zimannasan, bêjeyên yoaj, yuj, yuxta, ku di Avestayê de ne, bi wateyên “bi hev va”, “beraber bûn”, “bi hev gihîn” in. Zawj di erebî de bi wateya “hevser, cot, jin” e.

Yanî hevseriya du merivan, cotbûna du merivan.

“Waw”a erebî di farsî de wekî “o” hatiye bilêvkirin. Bi vî hawayî ZAWJa erebî di farsî de bûye ZOWJ. Ango, Fars ji eraban girtine.

Ev bêjeya di Avestayê de, wekî /yukam/ guhêziye almanî. Di sanskrîtî da jî bûye /yuga/ “cot” û /yoga/ “yek bûn”.

 

orgoma

 

 

image004

 

Bêjeyên latînî “jungere, jugum, yugista” dîsa ji reha van bêjeyan in. Ev bêje di îngilîzî de /yoke/, di yewnanî de /zygos/ e . (Bi yewnanî ζυγός tê nivîsîn. Bi hawayê kevn zugos, bi hawayê nûjen zîgos tê xwandin). A ev bêjeya erebî ZAWJ ji ZÎGOSa yewnanî hatiye guhastin.

Qedera du ajalên ji bo cot (bin nîrê) bi hev ra hatine girêdan bûye yek. Qedera du merivên (jin û mêr) bi hev ra dizewicin jî dibe yek.

 

118473850232286.jpg

ZEUGMA jî reha navê ji vê derê digire. Xerabeyên Zeugma li Kurdistanê ji aliyê dagirkeran va bi bendavê hat veşartin (Zeugma wekî zevgma tê xwandin). Ji ber ku pireke du aliyan gihandiye hev hatiye çêkirin gotine zeugma. Du aliyan gihandine hev. /-ma/ qertafa(paşgirek)  navan ya yewnanî ye. Dema /-ma/ yê jê derbixin ZEUG- dimîne. Gava hûn dengê Zya serî wekî J biguherînin hûn ê nêzî reha wê ya di Avestayê de bibin. Di kurdiya me de Jya serî bûye C.  Îro bi kurdiya nûjen dibêjin: CUT ango  COT.  Di bêjeya AJOT-inê de dengê J xwe yê kevn parastiye.

Pirsyarek: Gelo çima du ajalan bi hev ra girêdane û kirine yek? Hetmen ji bo ajotina erd e.
Ajotina erd: cot kirin.

 

1. Kurdî
A COT (cot kirin), AJOT-IN: hindî(êdî) birêxistina ajalan bûye “ajotin”. Mînak: ajotina hespan. Gava artêşek ji bo hêrîşekê tê birêxistin  disa ajotin tê gotin.
AJ, AJOT, COT.

 

2. Yewnanî 
Bi yewnanî ZÎGOS, di kurdiya me de wateya wê NÎR e. Nîr, ew darê dirêj ku pê du gayan bihevra girê didin. Ev bêje di Destana îlyadayê de di rêzên 731 û 732 yên beşa pêncem da hatiye nivîsîn.

Wisa be ev bêje bi yewnanî ne kêm ne zêde 2500 salan berê hatiye nivîsîn. Reha wê ZYG e (zîg tê xwandin). Em çima ZÎGê bi gayan va datînin? Helbet ji bo beralîkirin, berbaxistina wan e. Bi yewnanî beralîkirin, berbaxistin ji vê rehê hatiye çêkirin. Bi yewnanî kevn ÎG-O: berê wê/wî baxistin e. Ege-men bi tirkî jî ji vir hatiye. Wateya ÎG-ETÎSa bi yewnanî “lîder, serok, serdar, pêşeng” e. Di kurdiya me da EGÎD jî ji vê rehê
ye. Di zimanê me de Egîd: lîderê ku rê nîşan dide, serokê, rêber, pêşeng e.

 

ZYGISMA

Ji ber ku terazî dişihibe wî darê dirêj ê pan pê stûyê gayan bi hev va girê dane bi yewnanî ji teraziyê ra ZÎG-ARÎA tê gotin. (terazî < dar a zig > terazig) Di yewnaniya nûjen da YEK-COT wekî MONO-ZÎGA tê gotin.  

3. Latînî
Wateya bêjeya Jugum, bihevvagirêdan û ajotina hesp yan jî gayan e. Jugum, bi wateya birca cêwîkan e jî. Mebest “cotbûn”, “yekbûn” e. Bi înglizî yoke, bi fransizî joug, bi almanî joch û wd.  Dîsa bi latînî /jugulum/ hatiye sazkirin. Wateya wê hestiyê stû ye. Hemû jî girêdayî cotkirina erd in.

 

***

Careke din bifikirin ka çima kurdî hatiye qedexekirin! Çeka me ya herî mezin zimanê me ye.

Qedexekirina zimên, qedexekirina çanda neteweyî ye. Zimanekî ku dibistanên seretayî yên zimanê dayikê tine bin, ew zimên zimanekî qedexekirî ye. Gotina “zimanê kurdî îro ne qedexe ye” destek e ji qedexeya ev sê nifşên ku didome.

Alî Karduxos, 11 Tîrmeh 2017, Atîna.

 

TÜRKÇESİ

Dîyarî bo Îsmaîl Beşîkçî re.
Kurd, dostê dosta xwe, dijminê neyara xwe ne!

——————————————————————

AVESTADAKİ “YAOJ» ve «YUXTA” KELİMELERİ

 

ΑΛΕΤΡΑΣ

Bi Yewnanî zîgos (ζυγός) û zevles  (ζεύλες)

û

 

Arapçadaki zawj/zawca kelimesi «kadın eş» anlamındadır. Kelimenin kökü ve kaynağı ise Avesta’dadır. Yukarıda yazdığımız “YAOJ» ve «YUXTA” kelimeleridir.

***
Dilbilimcilere göre Avestadaki yaoj, yuj, yuxta kelimeleri «birlikte» «beraber olma», «birleşme» demektir.
Arapça Zawj «eş, çift, kadın» demektir. YANİ İKİ İNSANIN BİRLİĞİ . ÇİFT.

***
Arapçadaki VAV, Farsçada «O» olarak seslendirilmiş..
Böylelikle Arapça ZAWJ, Farsçada ZOWJ olmuş.

***

Avestadaki bu kelime Almanca’ya /yukam/ olarak geçmiş.
Sanskritçede de /yuga/ «çift» ve /yoga/ «birlik olma» olmuş.

***
Latince’deki «jungere, jugum yugista» kelimelerinin kökü de yine aynı köktür.
İngilizce /yoke/ olan bu kelime, Yunanca’da da /zygos/ tur. (Yunanca ζυγός yazılır eski teleffuzuyla zügos, yeni telaffuzuyla da zigos okunur) .

İşte Arapçaya ZAWJ olark geçen geçen kelime yunancadaki bu ZİGOS’tur.

***
Çifte koşulan iki hayvanın kaderi birleşmiştir. Evlenen iki eşin de hayatları, kaderi birleşir.

Kürdistan’da sular altında bırakılan ZEUGMA aynı kökten bir isimdir. (ZEUGMA kelimesi zevgma okunur). İki kıyıyı birleştiren bir köprü yapıldığından zeugma denmiş.. İki kıyıyı birbirine bağlamışlar.

Sondaki -MA, Yunancada isim ekidir. Çıkarırsak geriye ZEUG kalır.
Baştaki Z sesini J olarak değiştirirseniz Avestadaki köke de yaklaşırsınız. Kürdcemizde baştaki J, bugün C olmuş CÜT. yani bugünki ÇİFT kelimesinin kökü. AJOT kelimesinde ise J sesi korunmuş.

Bir soru: Neden iki hayvanı birbirlerine bağlayıp birleştirmişler ki acaba?

Elbette toprağı sürmek için.
Toprağı sürme: COT KIRIN.

1.KÜRDCE

A COT (cot kırın), AJOT-IN
Artık hayvanı sürme yönlendirme, «ajotın» olmuş
Atı sürme ve yölendirme de «AJOT-IN» olmuş.
Bir orduyu bir yere sevketme yönlerdirip saldırı yapma da «AJOT-IN» olmuş.
AJ, AJOT, COT

2.YUNANCA
Yunanca ZİGOS, kürdcemizdeki NİR anlamındadır. Hani iki öküzü birbirine bağlayan uzun ağaç. İlyada destanında Beşinci Bölümde 731. ve 732. satırlarında bu kelime geçer. Öyleyse Yunancada da 2500 sene önce yazılıymış.. ZYG- köktür. ZİG okunur. Neden öküzlere ZİG takarız.? Elbette yönlendirmek için. Yunanca yönlendirmek kelimesi buradan türetilmiş.Eski yunanca İG-O: yönlendirmek demektir.

Ege-men olmak da buradan türetilmiş. İG-ETİS Yunancada «lider» demektir. Yönlendiren demektir. Aynı kökten türetilmiştir. Kürdcemizdeki EGİD aynı kökten yönlendiren lider demektir..

Öküzlerin boynunu birbirine bağlayan yatay kalın ağaç, iki öküzün kafasına bağlanınca biraz da terazi kefelerini birbirine bağlayan çubuğu andırır. Bu yüzden de Yeni Yunancada ZİG-ARİA «terazi» (<dar a zig) demektir.  D sesi T olmuş sondaki G düşmüş.

17-ΙΟΥΛΙΟΥ-ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ-ΗΜΕΡΑ-ΔΙΕΘΝΟΥΣ-ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

Çağdaş yunancada TEK-ÇİFT = MONA-ZİGA demektir.
(Kürdce: yek-cut) .

3
LATİNCE JUGUM

Jugum kelimesi At veya öküzlerin birbirlerine bağlanıp sürülmesini dilegetirir.
İkizler burcu’nu da dile getirir. “Çift, birlik” de demektir. İngilizce yoke, Fransızca joug, Almanca Joch . vd.

Yine Latince aynı kökten /jugulum/ kelimesi türetilmiş. Anlamı boyun kemiği., düğüm vs.
Hepsi çifte koşmak için yapılan işlemlerle ilgilidir.

***
Kürdcenin neden yasaklandığı şimdi bir kez daha düşünün!

Bizim en büyük silahımız dilimiz yani kültürümüzdür.

Dili yasaklamak ulusal kültürü yasaklamaktır. Kimliği yasaklamaktır.
Ana dilinde ilkokulları olmayan bir ulusun dili yasaktır demektir.

Yasak olmadığını söylemek üç nesildir süren yasağa destek vermektir. İşgalcinin kriterleri ile hareket etmek demektir.

 

Ali Karduxos, 11 Temmuz 2017-Atina

 

 

 

img1_69

Sözlüklerden veya internetten Kürdce COT, COBAR, COTYAR, COTKAR, COT KIRIN, COTARÎ, NÎR, CEWLIK  kelimelerine bakınız.

Advertisements

Ιουλίου 13, 2017 - Posted by | 1, bejenasi

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: